Ətrafındakı hər kəs istirahətə gedir, dincəlir, “artıq gücüm qalmayıb” deyir. Sən isə ya yorğunluq hiss etmirsən, ya da yorğunluq qısa zamanda keçib gedir. Bu, bəzən yaxşı əlamətdir, bəzən də düşünməyə dəyər. Səbəb bir deyil, bir neçə ola bilər.
1. Flow (axın vəziyyəti)
Bu anlayışı psixoloq Mihaly Csikszentmihalyi izah edib. İnsan sevdiyi işə tam diqqətini cəmləyəndə zaman anlayışını itirir, saatların necə keçdiyini hiss etmir və yorğunluq da arxa plana düşür. Əgər işdə olanda “bir də baxdım, axşam olub” deyirsənsə, bu vəziyyətə yaxşı bələdsən.
Bunun üçün iş nə çox asan, nə də çox çətin olmalıdır. Bacarığın işin tələbinə uyğundursa və nəticəni dərhal görürsənsə, bu hala düşmək asan olur.
2. Work engagement (işə bağlılıq)
Bu, iş psixologiyasında işlədilən anlayışdır. Üç şeylə ölçülür: enerji, işə həsr olunma və işə dərindən qapılma. Bu, aludəçilik deyil, sağlam maraqdır. İşinə bağlı insan səhər qalxanda “yenə iş” deyil, “bu gün nə edəcəm” deyə düşünür.
3. Eustress (müsbət stress)
Hər stress zərər vermir. Eustress stressin insanı yormayan, əksinə işə sövq edən növüdür. Yeni bir layihə, çətin amma maraqlı tapşırıq və ya yaxınlaşan təqdimat səni yormur, əksinə enerji verir. Burada fərq insanın o təzyiqi necə qəbul etməsindədir: təhlükə kimi, yoxsa çağırış kimi.
4. Workaholism (iş aludəçiliyi)
Bu hissədə diqqətli olmaq lazımdır. Əgər insan istirahət etməyi bacarmırsa, işdən ayrıldıqda boşluq, günahkarlıq və ya narahatlıq hiss edirsə, bu “workaholic” meylinə işarə ola bilər. Fərq incədir: birində işi sən seçirsən, digərində iş səni buraxmır.
Fərq harada başlayır?
Bunlardan hansının sənə aid olduğunu anlamaq üçün işdən kənarda nə baş verdiyinə bax. Sağlam bağlılıqda insan işdən çıxanda da həyatının qalan hissəsindən zövq ala bilir, dostlarla görüşür, ailəsi ilə vaxt keçirir, istirahəti pis hiss etmir. Aludəçilikdə isə istirahət vaxtı boşluq kimi yaşanır və insan tez-tez “bəs mən nə edirəm?” deyə düşünür.
Başqa bir fərq də nəticədədir. Axın və işə bağlılıq zamanla insanı daha möhkəm edir. Aludəçilik isə uzun müddətdə yorğunluq, yuxu problemləri və münasibətlərdə uzaqlaşma kimi nəticələrə aparır. Yəni əvvəlcə hər ikisi enerji kimi görünür, sonra fərq özünü göstərir.
Özünü necə yoxlayasan?
Bir neçə sual kömək edə bilər:
- Bir gün işləmədikdə özümü narahat və günahkar hiss edirəmmi?
- Yaxınlarımla vaxt keçirərkən fikrim işdədirmi?
- Yorğunluğumu görməzdən gəlirəm, yoxsa həqiqətən yorulmuram?
Cavabların çoxu “yox”dursa, ehtimal ki, işini sevirsən və bu, sağlam bir haldır. “Bəli” cavabları çoxdursa, bir az dayanıb düşünməyə dəyər. Bədən yorğunluğu bəzən gec göstərir, amma gec də olsa mütləq göstərir.
Qeyd: bu yazı ümumi məlumat xarakterlidir və diaqnoz qoymur. Özünü narahat hiss edirsənsə, bir psixoloqla danışmaq ən doğru addımdır.
İş və istirahət balansını necə qorumaq olar?
İşi sevmək yaxşıdır, amma istirahət də işin bir hissəsidir. Bir neçə sadə qayda faydalı ola bilər:
- İş gününün sonunu aydın qeyd edin: kompüteri bağlayın, sabah üçün bir cümləlik plan yazın.
- Həftədə bir gün işdən tam ayrılın. Mesajlara baxmamaq da bunun bir hissəsidir.
- Yuxuya, hərəkətə və yaxınlarla vaxta işdən ayrılmış əhəmiyyət verin.
- Bədənin xəbərdarlıq əlamətlərini ciddiyə alın: davamlı yorğunluq, yuxu pozuntusu, əsəbilik.
Sual-cavab
Yorulmamaq pis əlamətdirmi?
Həmişə yox. Sevdiyiniz iş sizi enerji ilə doldurursa, bu sağlam ola bilər. Amma istirahət etməyi bacarmırsınızsa və ya işdən ayrılanda narahat olursunuzsa, diqqət etmək lazımdır.
İşə bağlılıq ilə iş aludəçiliyi arasında əsas fərq nədir?
Bağlılıqda işi siz seçirsiniz, aludəçilikdə iş sizi buraxmır. Birincidə həyatın digər hissələri də dəyərini saxlayır, ikincidə isə hər şey işin ətrafında dolanır.
Komanda rəhbəri bunu necə görə bilər?
İşçi hər gün gec qalırsa, məzuniyyətdə də yazışırsa və istirahəti günah sayırsa, bu, dayanmağın vaxtı olduğunu göstərir. Yaxşı rəhbər nəticəyə baxır, işdə keçirilən saata yox.
Bunu da oxu: Beyinix şirkətinin 7 prinsipi